एअर इंडिया 171 – लंडनला जाणारे ड्रीमलायनर – गुजरातच्या अहमदाबादमध्ये टेकऑफ झाल्यानंतर काही सेकंदात क्रॅश झाल्यानंतर एक वर्षानंतर, पीडितांच्या स्मृती अजूनही फॉरेन्सिक तज्ञांना सतावतात ज्यांनी त्यांना ओळखण्यास मदत केली. 12 जूनच्या अपघातात विमानातील 242 पैकी 241 जणांचा मृत्यू झाला होता.
गुजरात फॉरेन्सिक सायन्सेस डायरेक्टरेटचे संचालक एचपी संघवी, त्यांच्यासोबत राहिलेली एक विशिष्ट प्रतिमा उघड करतात. संघवी आणि त्यांच्या ३८ फॉरेन्सिक शास्त्रज्ञांच्या टीमने या दुर्घटनेत प्राण गमावलेल्यांचे जैविक नमुने तपासण्यासाठी १५ दिवस अथक परिश्रम घेतले.
फॉरेन्सिक चीफने एका महिलेचा कापलेला हात आठवला, ज्याची बोटे मदतीची याचना करत असल्यासारखे घट्ट बांधलेली होती. संघवी यांनी पीटीआय वृत्तसंस्थेला सांगितले की, “ती मदतीसाठी याचना करत असल्यासारखे दिसत होते… आता एक वर्षानंतरही, आम्ही तिच्या शेवटच्या क्षणांच्या दहशतीची कल्पना करू शकतो.” संघवीसाठी हे दृश्य तिच्या शेवटच्या क्षणांच्या दहशतीचा आणि मृतदेहांची ओळख पटवताना झालेल्या आघाताचा पुरावा आहे.
तसेच वाचा | एअर इंडिया: अंतिम सेटलमेंटसाठी AI-171 कुटुंबांवर कोणताही दबाव नाही
AI-171 12 जून 2025 रोजी दुपारी हॉस्टेल कॉम्प्लेक्समध्ये क्रॅश झाल्यानंतर, 241 लोकांचा मृत्यू झाला आणि 19 जण जमिनीवर मरण पावले, मृतांपैकी अनेकांना ओळखता येत नाही. संघवी आणि त्यांच्या डीएफएस टीमवर डीएनए ओळख करणे, तसेच राखेतून बाहेर काढलेल्या खराब झालेल्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचे परीक्षण करणे आणि त्यातून जे काही माहिती मिळू शकते ते काढणे हे काम केले आहे, पीटीआयने वृत्त दिले.
‘100 तासांत 100 डीएनए प्रोफाइल’
संघवी म्हणाले की, गांधीनगरमधील डीएफएस मुख्यालयात झालेल्या बैठकीदरम्यान त्यांना एका मजकूर संदेशाद्वारे अपघाताची माहिती देण्यात आली. तो स्केल शिकल्यानंतर शोकांतिकेचीसंचालनालयाने राज्यभरातील डीएनए तज्ज्ञांना एकत्र आणले. एजन्सीने शास्त्रज्ञांसाठी अतिरिक्त रासायनिक विश्लेषण किट आणि बॅकअप यंत्रसामग्री देखील सुरक्षित केली आहे, पीटीआयने अहवाल दिला.
पहिले नमुने दुर्घटनेच्या दिवशी मध्यरात्रीनंतर आले, असे संघवी यांनी सांगितले. फॉरेन्सिक प्रमुखाने पीटीआयला सांगितले की, “कुर टीम पहिल्या 100 तासांत 100 डीएनए प्रोफाइल तयार करण्यात यशस्वी ठरल्या. पुढील दिवसांत, फॉरेन्सिक शास्त्रज्ञांनी त्यांच्यासमोर हे कार्य पूर्ण करण्यासाठी सर्व प्रयत्न केले. संघवी यांनी प्रखर दिवसांची आठवण करून देताना सांगितले की हे तज्ञांसाठी चोवीस तास ऑपरेशन होते.
15 दिवसांच्या फॉरेन्सिक ऑपरेशनच्या आत
प्रयोगशाळेला 180 हून अधिक जैविक नमुने मिळाल्यामुळे पुढील दोन आठवड्यांत एक विलक्षण वैज्ञानिक प्रयत्न उघडकीस आले.
यापैकी, अति उष्णतेमुळे आणि जलद जळण्यामुळे अनेकांना गंभीरपणे तडजोड करण्यात आली, ज्यामुळे व्यवहार्य ऊतक काढणे आव्हानात्मक झाले. यासाठी संघवी म्हणाले की, शास्त्रज्ञांनी जळलेल्या ऊतींमधून वापरता येण्याजोगा डीएनए वेगळा केला, जी एक संवेदनशील, 30-चरण प्रक्रिया आहे, पीटीआयच्या अहवालानुसार.
प्रयत्नांदरम्यान, तज्ञांना अनेकदा असे आढळून आले की तीव्र उष्णतेने सेल्युलर संरचना नष्ट केल्या आहेत, ज्यामुळे ते रीसेट होते आणि प्रक्रिया पुन्हा सुरू होते. तथापि, संघवी म्हणाले की, वेळोवेळी प्रयत्न करूनही शास्त्रज्ञांनी त्यांचे प्रयत्न सुरूच ठेवले.
संघवी म्हणाला, “आमच्या संघ 24X7 येथे थांबले. “शेवटी, ते हे डिजिटल अवशेष शोकग्रस्त कुटुंबांना परत करू शकले, त्यांनी गमावलेल्या लोकांच्या अंतिम, जिवंत आठवणी परत देण्यात” ते पुढे म्हणाले.
