सर्वेश्वर म्हणजे निसर्ग; निसर्ग, जीवसृष्टी व मानवतेच्या मूलभूत कर्तव्यांवर आधारित नवा मानवधर्म स्वीकारण्याची घोषणा
पुणे / अहिल्यानगर :संत ज्ञानेश्वर माऊलींच्या पसायदानातून प्रेरणा घेऊन “पसायदानी स्वधर्म” स्वीकारण्याचा ऐतिहासिक निर्णय ज्येष्ठ विधिज्ञ ॲड. कारभारी गवळी, त्यांचे मित्र, सहकारी आणि विचारसहकारी यांनी घेतला आहे. येत्या एका महिन्याच्या आत हा स्वधर्म स्वीकारण्याची घोषणा करण्यात येणार असून, हा स्वधर्म जात, पंथ, कर्मकांड, अंधश्रद्धा किंवा भेदभावावर आधारित नसून निसर्ग, सर्व जीवसृष्टी आणि मानवतेच्या एकात्मिक कल्याणासाठी मूलभूत कर्तव्यांवर आधारित राहणार आहे.
ॲड. कारभारी गवळी यांनी सांगितले की, “पसायदानी स्वधर्म” हा कोणत्याही संकुचित धार्मिक चौकटीत बसणारा विचार नाही. तो मानवी जीवनाला निसर्गाशी, जैवविविधतेशी, सर्व सजीवांशी आणि संपूर्ण मानवतेशी जोडणारा मूलभूत कर्तव्यधर्म आहे. पसायदानातील “सर्वेश्वर” ही संकल्पना येथे कोणत्याही एका मूर्ती, पंथ किंवा देवतेपुरती मर्यादित नसून सर्वत्र व्यापलेल्या निसर्गरूप जीवनशक्तीशी संबंधित आहे. माती, पाणी, झाडे, पशुपक्षी, जैवविविधता, मानवसमाज आणि निसर्ग स्वतः — हेच या स्वधर्मातील सर्वेश्वराचे खरे स्वरूप आहे.
या नव्या स्वधर्माचा केंद्रबिंदू अधिकार नव्हे, तर कर्तव्य आहे. संविधानाने नागरिकांना अधिकार दिले आहेत; परंतु त्या अधिकारांना निसर्गनिष्ठ आणि मानवतावादी दिशा देण्यासाठी मूलभूत कर्तव्यांची जागृती आवश्यक आहे. म्हणूनच पसायदानी स्वधर्म हा संविधानविरोधी नसून संविधानातील न्याय, समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि पर्यावरणीय जबाबदारीला अंतःकरणाची प्राणशक्ती देणारा विचार आहे.
ॲड. गवळी पुढे म्हणाले की, आज जगासमोर जागतिक तापमानवाढ, जैवविविधतेचा ऱ्हास, पर्यावरणीय संकटे, जातिव्यवस्था, स्त्रीदास्य, मतदास्य, अंधश्रद्धा आणि सामाजिक भेदभाव यांसारखी अनेक संकटे उभी आहेत. ही सर्व संकटे माणसाच्या चुकीच्या स्वधर्मामुळे निर्माण झाली आहेत. जेव्हा स्वधर्म स्वार्थी, भेदभावकारी आणि निसर्गविरोधी होतो, तेव्हा मानवसमाज एंट्रॉपीकडे जातो. पण जेव्हा स्वधर्म पसायदानी होतो, तेव्हा तो निसर्ग, जीवसृष्टी आणि मानवतेच्या एकात्मिक कल्याणाकडे नेतो.
या स्वधर्मात प्रत्येक व्यक्तीचे मूलभूत कर्तव्य असेल — निसर्गाचे संरक्षण करणे, पाण्याचे संवर्धन करणे, झाडांचे पालनपोषण करणे, सर्व जीवांशी करुणेने वागणे, जात-पात व भेदभाव नाकारणे, स्त्री-पुरुष समानता स्वीकारणे, विवेकवाद वाढवणे आणि मानवतेच्या सार्वत्रिक कल्याणासाठी कार्य करणे.
रेन गेन बॅटरी ही या पसायदानी स्वधर्माची प्रत्यक्ष कृती मानली जाणार आहे. पावसाचे पाणी जमिनीत जिरवणे, भूमिगत ओलाशय निर्माण करणे, झाडांना आणि सर्व जीवसृष्टीला आधार देणे, शेतकऱ्यांना मदत करणे आणि जैवविविधतेचे संरक्षण करणे — ही केवळ जलसंधारणाची योजना नसून निसर्गसेवेचा व्यावहारिक मार्ग आहे.
“पसायदानी स्वधर्म मनात आणि रेन गेन बॅटरी मातीत — हाच निसर्ग, जीवसृष्टी आणि मानवतेच्या कल्याणाचा खरा मार्ग आहे,” असे ॲड. कारभारी गवळी यांनी स्पष्ट केले.
या स्वधर्माचा स्वीकार हा कोणत्याही धर्माविरुद्ध नसून सर्व जीवनाच्या बाजूने आहे. हा स्वधर्म माणसाला जातीत अडकवत नाही; तो माणसाला निसर्गाशी जोडतो. तो अंधश्रद्धा निर्माण करत नाही; तो विवेक, सेवा आणि विज्ञानाला दिशा देतो. तो भेदभाव शिकवत नाही; तो सर्वांच्या कल्याणाची शपथ देतो.
येत्या एका महिन्यात ॲड. कारभारी गवळी, त्यांचे मित्र आणि सहकारी “पसायदानी स्वधर्म” स्वीकारून निसर्ग, जीवसृष्टी आणि मानवतेच्या मूलभूत कर्तव्यांचा सार्वजनिक संकल्प करणार आहेत. यात त्यांचे अनुयायी अशोक सब्बन, प्रकाश थोरात, शाहीर कान्हू सुंबे, ॲड. लक्ष्मणराव पोकळे, ॲड.अमित थोरात,वीरबहादूर प्रजापती, संतोष खामकर, ओम कदम, पोपट शेळके, धनंजय मडके, कैलास पठारे,राजेंद्र कर्डिले, दिलीप घुले आणि प्रकाश गोसावी अनिल घाट विसावे संजय देवढे, अशोक भोसले हे आहे. हा संकल्प एकविसाव्या शतकातील नवा मानवधर्म ठरणार असून, त्यातून निसर्ग श्रीमंती, सामाजिक समता आणि एकात्मिक मानवकल्याणाचा नवा मार्ग खुला होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.
